Βρίσκεστε εδώ:Αρχική>>Υγεία>>Η Ψυχολογία της Υγείας
Η Ψυχολογία της Υγείας
19.03.2018 | 09:31

Η Ψυχολογία της Υγείας

Συντάκτης:  FM 100 Newsroom
Κατηγορία: Υγεία

Γράφει η Φανή Λούγκλου,
ΜΑ Κλινική Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος

Η υγεία αποτελεί ένα πολυσύνθετο σύστημα αλληλεξαρτήσεων. Συχνά πιστεύουμε ότι η απουσία αντικειμενικών (π.χ. ασθένεια) ή υποκειμενικών (π.χ. ναυτία) οργανικών συμπτωμάτων είναι αρκετή για να θεωρούμαστε υγιείς. Ισχύει όμως αυτό; Τι συμβαίνει με κάποιον που καπνίζει ή που είναι παχύσαρκος; Θεωρείται υγιής,αν δεν εμφανίζει συμπτώματα;

• Η έννοια της υγείας δεν είναι άσπρο ή μαύρο και δεν περιλαμβάνει μόνο τη σωματική υγεία. Σύμφωνα με τον ιατρικό κοινωνιολόγο AaronAntonovsky (1987), ο θάνατος και η υγεία είναι τα δύο άκρα πάνω σε μια γραμμή με πολλές διαβαθμίσεις.

  • απόλυτη υγεία
  • πολύ καλή υγεία και πολύ υγιής τρόπος ζωής
  • Καλή υγεία και υγιής τρόπος ζωής
  • φυσιολογικές ενοχλήσεις
  • περισσότερες ενοχλήσεις απο το φυσιολογικό
  • συμπτώματα ασθένειας και μειωμένη λειτουργικότητα
  • μη λειτουργικότητα εξαιτίας σοβαρής ασθένειας
  • θάνατος

Ο όρος της υγείας περιλαμβάνει τρεις τομείς, τη σωματική, την ψυχική και την κοινωνική υγεία – όχι μόνο την απουσία τραυματισμών και ασθενειών. Κανένας τομέας δεν είναι ανεξάρτητος από τον άλλον και κανένας άνθρωπος δε μπορεί να εννοηθεί υγιής αν δεν ανταποκρίνεται σε κάποιο βαθμό και στους τρεις αυτούς τομείς.

Παρατηρώντας τη γραμμή του Antonovsky βλέπουμε ότι περιλαμβάνει τη λειτουργικότητα και τον τρόπο ζωής. Οι συμπεριφορές, οι σκέψεις και τα συναισθήματα είναι το αντικείμενο μελέτης της ψυχολογίας και συμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα στις σωματικές ασθένειες. Οι σωματικές ασθένειες πάλι επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τη συμπεριφορά, τις σκέψεις και τα συναισθήματα. Επομένως οι δύο αυτές έννοιες (σωματική και ψυχική υγεία) είναι αλληλένδετες και δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη μία χωρίς να λάβουμε υπόψιν μας την άλλη.

Η ψυχολογία της υγείας είναι παρακλάδι της ψυχολογίας και μελετά τον τρόπο με τον οποίο τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές επηρεάζουν τη σωματική υγεία και τι μπορούμε να κάνουμε γι αυτό. Τα συχνά και παρατεταμένα αρνητικά συναισθήματα καθώς και οι κακές συνήθειες (κάπνισμα, κακή διατροφή, καθιστική ζωή, κτλ.) θέτουν σε κίνδυνο τη σωματική μας υγεία. Η Εθνική Ακαδημία Επιστημών στην Αμερική αναφέρει ότι οι δέκα κυριότερες αιτίες θανάτου οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις ανθυγιεινές συμπεριφορές μας. Αν μπορούμε να κατανοήσουμε και να μεταβάλλουμε αυτές τις συμπεριφορές, τότε ίσως μειώσουμε το πόσο υποφέρουμε, αυξήσουμε το προσδόκιμο ζωήςκαι βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής.

Ας δούμε δύο παραδείγματα. Ένα άτομο με μεγάλο και μακροχρόνιο άγχος (κακή ψυχική υγεία) συχνά δεν τρέφεται σωστά και καταφεύγει στις καταχρήσεις, όπως αλκοόλ και κάπνισμα (ανθυγιεινές συμπεριφορές).   Ως αποτέλεσμα, αποδυναμώνει τον οργανισμό του και τον καθιστά ευάλωτο σε σωματικές ασθένειες, όπως υψηλή χοληστερίνη. Παράλληλα, όσο πιο αδύναμος είναι ο οργανισμός του, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η διαχείριση του άγχους. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

  • Άγχος
  • Ανθυγιεινές Συμπεριφορές
  • Αποδυνάμωση του Οργανισμού
  • Κακή Διαχείριση Άγχους

Όταν το άτομο υποφέρει από μια σωματική ασθένεια, ακόμα και όταν δεν είναι σοβαρή, ίσως να μη φροντίζει σωστά τον εαυτό του (να παίρνει τα φάρμακά του, να πηγαίνει τακτικά στο γιατρό, να προσέχει τη διατροφή του). Αυτό χειροτερεύει την κατάστασή του κι έχει αντίκτυπο στην ψυχολογία του. Ο κύκλος επαναλαμβάνεται αλλά στην κορυφή δεν είναι πια ψυχολογικοί παράγοντες (π.χ. άγχος) αλλά σωματικοί (η ασθένεια).

Η κοινωνική υγεία(οι υγιείς και σταθερές σχέσεις, το υποστηρικτικό περιβάλλον) είναι εξίσου σημαντική και συμβάλλει στη σωματική και ψυχική υγεία. Το περιβάλλον, η οικογένεια και οι σχέσεις μας μάς βοηθούν να υιοθετήσουμε υγιείς συνήθειες, να αναρρώσουμε από τραυματισμούς και ασθένειες και να αντιμετωπίσουμε δυσκολίες. Αντίστοιχα, το περιβάλλον και οι σχέσεις μπορούν να εμποδίσουν τις προσπάθειές μας για βελτίωση του τρόπου ζωής ή για αντιμετώπιση οποιουδήποτε θέματος υγείας.

Τα χαρακτηριστικά ή οι καταστάσεις που συνδέονται με την ανάπτυξη μιας ασθένειας ή ενός τραυματισμού ονομάζονται παράγοντες επικινδυνότητας. Αν και κάποιοι παράγοντες επικινδυνότητας είναι βιολογικοί, όπως η κληρονομικότητα,   υπάρχουν και αρκετοί συμπεριφορικοί. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι οι καπνιστές έχουν περισσότερες πιθανότητες να πάθουν καρκίνο από τους μη καπνιστές. Χρειάζεται όμως να γνωρίζουμε ότι παρόλο που ένα παράγοντας επικινδυνότητας δεν προκαλεί την ασθένεια, συνδέεται με αυτή. Αντίστοιχα, η απουσία ενός παράγοντα επικινδυνότητας δεν εγγυάται την καλή υγεία, αυξάνει όμως τις πιθανότητες το άτομο να παραμείνει υγιές.

Πολλοί παράγοντες επικινδυνότητας προέρχονται από τον τρόπο ζωής:

  • Καρδιαγγειακά νοσήματα: κάπνισμα, υψηλή χοληστερίνη, έλλειψη άσκησης
  • Καρκίνος: κάπνισμα, υπερκατανάλωση αλκοόλ, κακή διατροφή
  • Εγκεφαλικό: κάπνισμα, υψηλή χοληστερίνη, έλλειψη άσκησης
  • Χρόνια πνευμονοπάθεια: κάπνισμα
  • Ατυχήματα: κατανάλωση αλκοόλ και φαρμάκων/ναρκωτικών, υπερβολική ταχύτητα, το άτομο δε φορά ζώνη ή κράνος

Γιατί όμως οι άνθρωποι δεν κάνουν αυτό που είναι καλό γι αυτούς; Ένας λόγος είναι ότι οι ανθυγιεινές συνήθειες προσφέρουν άμεση ευχαρίστηση. Επιπλέον, οι μακροχρόνιες συνέπειες φαίνονται απίθανες. Ένας άλλος λόγος είναι ότι νιώθουν κοινωνική πίεση να υιοθετήσουν μια συνήθεια, όπως να καπνίσουν ή να πιούν. Επίσης, κάποιες συμπεριφορές γίνονται συνήθεια και προκαλούν εξάρτηση, οπότε η αποχή ή η αλλαγή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη. Τέλος, κάποιοι δεν είναι ενημερωμένοι για τους κινδύνους και δεν γνωρίζουν πώς να αλλάξουν τις συνήθειες τους.

Η υγεία λοιπόν είναι μια ομπρέλα κάτω από την οποία βρίσκουμε σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής μας. Αν και κάποιους παράγοντες επικινδυνότητας δεν μπορούμε να τους ελέγξουμε (βιολογική σύνθεση, κληρονομικότητα, τον αέρα που αναπνέουμε, το νερό που πίνουμε, κτλ.) κάποιοι άλλοι είναι στον έλεγχό μας (σκέψεις, συναισθήματα, συμπεριφορές). Όταν ο οργανισμός μας επιβαρύνεται από τους μη ελεγχόμενους παράγοντες, καλό είναι να μην προσθέτουμε επιπλέον βάρος που μειώνει τις πιθανότητες να μείνουμε υγιείς ή να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία ασθένειες και τραυματισμούς.

 

gunaika banner new

youtube channel

Πώς χαρακτηρίζετε τους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης στο θέμα των Ελλήνων στρατιωτικών που κρατούνται στην Τουρκία;

Θετικούς(8.5%)
Αρνητικούς(80.9%)
Δεν ξέρω / Δεν απαντώ(10.6%)
Συνολικές ψήφοι: 47
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει ενεργό: Απριλίου 27, 2018